312نهادگرایان چگونه اقتصاد مرسوم را آموزش می‌دهند؟ 

Facebook
Twitter
LinkedIn
Skype
WhatsApp
Telegram
Print
  • محمدحسین نعیمی‌پور | دانش‌آموخته اقتصاد و مترجم

در میان کتب متعددی که در سال­‌‌‌های متمادی برای آموزش اولیه علم اقتصاد به دانشجویان تالیف یا ترجمه شده است، شاید تا کنون جای کتابی که نگاه و تحلیل نهاد‌گرایانه را به مباحث مرسوم اقتصاد متعارف بیافزاید خالی بوده است. کتاب «کلیات علم اقتصاد» نوشته مشترک دارون عجم اوغلو، دیوید لبیسون و جان ای. لیست سعی دارد مخاطبین را با رویکردی نهادگرایانه و با بهره‌­گیری از مثال‌‌­های فراوان از زندگی روزمره با مفاهیم علم اقتصاد آشنا سازد. نویسندگان این کتاب می­‌‌‌کوشند با گشودن پنجره‌­‌ای جدید به‌روی خوانندگان نحوه نگاه آنان را به جهان پیرامون‌شان تغییر دهند. نویسندگان کتاب قصد خود را از نگارش این کتاب برجسته ساختن سادگی‌ انگاره‌‌های اقتصادی و در عین حال قدرت فوق‌­‌العاده آنها در توضیح، پیش­‌بینی و اصلاح آنچه در جهان رخ می‌‌­دهد، می‌­دانند. با این هدف آنان سه انگاره کلیدی را معرفی می­‌‌کنند که در کانون فهم اقتصادی از رفتار بشر قرار می­‌‌گیرند: بهینه‌­‌یابی، تعادل و روش تجربی. این سه مضمون به نظریه‌‌­ها و تحلیل­‌‌های متنوع و گوناگون اقتصادی وحدت می­‌بخشند.


اطلاعات کتاب: عجم اوغلو، دارون و دیگران. (۱۳۹۷)، کلیات علم اقتصاد، ترجمه سیدعلیرضا بهشتی شیرازی، محمدحسین نعیمی‌پور، نشر روزنه،  1280 ص، ۱۴۹هزار و پانصد تومان شابک: ‏‫‭۹۷۸-۹۶۴-۳۳۴-۷۵۶-۷‬‬

بهینه‌‌­‌یابی بدین معنا است که افراد می­‌‌‌کوشند بهترین گزینه در دسترس را انتخاب کنند. فارغ از این‌که همیشه در این کار موفق می‌‌­‌شوند یا خیر اما این فرض ابزار مفیدی برای پیش­‌‌‌بینی رفتار بشر به حساب می‌‌‌­آید. انگاره کلیدی دوم آن است که نظام­‌های اقتصادی در «تعادل» عمل می‌­کنند. یعنی در وضعیتی که همگان به‌طور همزمان سعی در بهینه‌­یابی دارند و هر فرد احساس می­‌کند راه دیگری وجود ندارد که عملکرد بهتری برای او به ارمغان آورد. به این ترتیب رفتار همزمان بهینه‌­یاب و در هم‌ تنیده مصرف­‌کنندگان و تولید‌کنندگان تعادل را برقرار می‌­سازد.

روش علم اقتصاد «روش تجربی» است. اقتصاددانان برای آزمون نظریه‌­های اقتصادی و گفتگو با سیاست‌گذاران از داده‌­ها استفاده می‌­کنند. در این کتاب هم نویسندگان کوشیده‌­اند در نهایت سادگی از داده‌­های واقعی برای ارائه تحلیل‌­های اقتصادی استفاده کنند. آنها مهم‌ترین وجه تمایز این کتاب را با سایر کتب اقتصادی تأکید بر متناظر کردن نظریه‌­ها و داده‌­های واقعی می‌­دانند. همین امر موجب جذابیت بیشتر کتاب شده است. هر فصل از کتاب با یک پرسش محوری آغاز می‌­شود که در راه پاسخ به آن نظریه‌­ها و مفاهیم آن فصل توضیح داده می‌­شود. این شیوه نوع نگاه خوانندگان به جهان اطراف را تحت تأثیر قرار می‌­دهد و به آنها شمّ اقتصادی می­‌دهد. چرا که بحث را از انتزاع صرف به سمت واقعیات ملموس می‌­برد.

همچنین در مطالب جانبی این کتاب سوالات تجربی روشن و قابل فهمی مطرح می‌­شود و گهگاه از خواننده خواسته می‌­شود یک تصمیم اقتصادی واقعی بگیرد یا پیامدهای تصمیمات واقعی گذشته را با استفاده از آموزه‌­های کتاب ارزیابی کند. پرسش‌­هایی که در فصول مختلف با استفاده از داده‌­های واقعی پاسخ داده می‌­شود با مسائل زندگی روزمره یا پرسش­‌هایی که گاه و ناگاه به ذهن‌مان خطور می­‌کند، نزدیک است. برخی از این پرسش‌­ها از این قرارند: چرا ما مرفه­‌تر از اجدادمان هستیم؟ آیا یک سیگاری حاضر است به ازای دریافت ۱۰۰ دلار در ماه سیگار را ترک کند؟ آیا فیس­‌بوک مجانی است؟ آیا تجارت آزاد باعث می‌­شود شغل‌­تان را از دست بدهید؟ آیا مناطق استوایی و نیمه ­استوایی به دلیل جغرافیای‌­شان محکوم به فقرند؟ پیامدهای ناخواسته ثابت نگه داشتن قیمت‌­ها در بازار چیست؟

به این ترتیب در نتیجه رویکرد عملی کتاب، خوانندگان می‌­آموزند چگونه قواعد اقتصادی را به‌عنوان راهنمای تصمیمات­‌شان در زندگی به کار گیرند. از مزیت‌­های دیگر کتاب آن است که در راستای تکمیل این رویکرد، نسخه اصلی و انگلیسی زبان آن‌که از سوی انتشارات پیرسون منتشر شده است با برنامه‌­های برخطی برای تکالیف، راهنمای تدریس و ارزیابی دانشجویان همراه است که برای ارتقای آموزش دانشجویان مخاطب این کتاب طراحی شده‌­اند. در این محیط ساختاریافته دانشجویان آنچه می‌­آموزند را تمرین می‌­کنند، آموخته­‌های خود را می‌­آزمایند و یک طرح درس شخصی را دنبال می‌­کنند که به آنها در جذب بهتر محتوای کتاب و فهم مفاهیم دشوار کمک می‌­کند.

شاید معرفی نویسندگان این کتاب هم خالی از لطف نباشد. یکی از نویسندگان کتاب اقتصاددان نام آشنای نهادگرا دارون عجم اوغلو است که خوانندگان ایرانی کتاب‌­های پرفروش و مورد توجه «چرا ملت‌­ها شکست می­‌خورند؟» و «ریشه‌­های اقتصادی دیکتاتوری و دموکراسی» را از او خوانده­‌اند. وی استاد تمام کرسی الیزابت و جیمز کیلیان در دانشکده اقتصاد موسسه فناوری ماساچوست MIT است و در آکادمی ملی علوم، آکادمی هنرها و علوم آمریکا، جامعه اقتصادسنجان، انجمن اقتصاد اروپایی و جامعه اقتصاددانان کار عضویت دارد. حضور او در میان نویسندگان به این کتاب رویکردی نهادگرایانه داده است و در جای جای کتاب از یافته‌­ها و تحلیل‌­های عجم اوغلو و رابینسون در کتاب‌­ها و مقالات پیشین‌­شان به‌صورتی خلاقانه و راهگشا استفاده شده است.

دیوید لیبسون نویسنده دیگر کتاب استاد تمام اقتصاد در دانشگاه هاروارد است و دانشیار پژوهشی در زمینه قیمت‌گذاری دارایی، نوسانات اقتصادی و روندهای سالمندی نیروی کار در دفتر ملی پژوهش‌­های اقتصادی است. وی بر حوزه اقتصاد رفتاری متمرکز است و از آثار مهم او مقاله‌­ای در زمینه امنیت مالی طول زندگی است که برنده جایزه تیا-کرف پل ساموئلسون شده است. در کارنامه وی عضویت در هیأت سردبیری مجلات علمی متعدد و مؤسسات مطالعاتی در زمینه سلامت و بازنشستگی وجود دارد.

سومین نویسنده کتاب جانای. لیست استاد اقتصاد کرسی لیوینگستون در دانشگاه شیکاگو و رئیس دانشکده اقتصاد این دانشگاه است. بخش زیادی از زمان حرف‌ه­ای او صرف طراحی روش­‌های اجرایی در زمینه کاوش جنبه­‌های اقتصادی مقررات محیط­‌زیستی، انگیزه‌­ها، ترجیحات، ارزش‌­ها و نهادها شده است و در حال حاضر بر موضوعات مرتبط با اقتصاد صدقه مانند علت پرداخت صدقه از سوی مردم و طرح­‌های انگیزشی بهینه در مورد صدقه‌­پردازان متمرکز است. وی برنده جایزه کنت گالبرایت و عضو شورای سردبیری چند نشریه تخصصی اقتصادی است.

به نظر می‌­رسد این کتاب علاوه بر جنبه‌­های آموزشی خود برای دانشجویان رشته اقتصاد و سایر رشته‌­های علوم انسانی و مهندسی، برای مخاطبان عام علاقمند به آشنایی با نحوه تحلیل اقتصادی مسائل روزمره و جهان پیرامون نیز جذاب و مفید باشد. به‌ویژه افرادی که اقتصاد را موضوعی معطوف به پول و و هزینه و فایده‌­های مالی صرف می­‌دانند در این کتاب با رویکردی آشنا می‌­شوند که مرکز منطق اقتصادی را مطالعه انگیزه‌­­ها و رفتارهای انسانی در حوزه‌­های متنوع زندگی می‌­داند.  

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.